Als therapeuten komen we vaker de verstoorde relatie tussen dochter en moeder tegen dan de niet-verstoorde.

Nancy Friday schreef daarover het boek ¨Mijn moeder en ik¨ (My mother, my self),
ISBN 90 15 064 3, waarvan ik een korte en dus onvolledige impressie zal geven.

Van de achterflap:
Waarom zijn vrouwen zoals ze zijn? Waarom vinden zij ondanks alles zoveel van zichzelf onbegrijpelijk? Waar komt hun afhankelijkheid, verlangen naar intimiteit en passiviteit vandaan? Nancy Friday toont aan dat de oorzaak ligt in de relatie van de vrouw met haar moeder, die eerste knellende band die zo vaak het voorbeeld is voor haar relaties met mannen, die haar seksualiteit remt, haar onafhankelijkheid, haar individualiteit.

Wat is moederliefde eigenlijk?
Geen moeder zal ooit toegeven dat zij niet van haar dochter houdt. ¨Weet dat ik van je hou, wat ik ook zeg of doe. Niemand zal ooit zoveel van je houden als ik. Moeder houdt op de hele wereld het meeste van je en ik zal er altijd zijn voor jou¨.
Veel moeders houden met dit soort onmogelijke liefde van hun kind omdat ze eenzaam zijn en hun dochter voor altijd aan zich willen binden. Alle moeders geven daar blijk van omdat ze in de val zitten: als ze minder liefde tonen zijn ze een ¨slechte moeder¨.
De werkelijke liefde die ze misschien voor haar dochter voelt, heeft niet de bindende macht van de geïdealiseerde en volmaakte liefde. Daar moeten ze allebei zo nodig in geloven en daar kunnen ze niet aan ontkomen.
Kinderen denken dat hun ouders volmaakt zijn en dat, als er iets mis is, het hun fout is. Ze móeten wel denken dat hun ouders volmaakt zijn, omdat ze als kind volkomen afhankelijk zijn. Ze kunnen zich niet veroorloven moeder te haten, dus daarom keren zij zich tegen zichzelf. In plaats van te zeggen: ¨ze is een kreng¨ zeggen ze ¨ik ben een kreng¨.

Als kind is het beter om zo vroeg mogelijk leren dat moeder wel van haar/hem houdt en dat zij tegelijkertijd ook van anderen kan houden. Als het kind aangemoedigd wordt een geheim bondgenootschap te sluiten met moeder en moet voorwenden dat het moederinstinct alles overwint, zullen moeder en kind allebei voorgoed blijven steken in allerlei ontkenningen en verdedigingsmechanismen die hen van de werkelijkheid van hun wederzijdse gevoelens afsnijden; iedere hoop op een oprechte relatie is vervlogen. De dochter zal deze relatie steeds weer herhalen met betrekking tot mannen en andere vrouwen.

Er bestaat werkelijk oprechte liefde tussen de meeste moeders en dochters. Maar dat is niet de soort liefde waarvan moeders hun dochters trachten te overtuigen, die ze volgens de maatschappelijke norm moeten voelen en waarop de dochters met boosheid en schuldgevoelens reageren. Boos omdat het niet voelbaar was, schuldig omdat ze dachten dat de schuld bij hen lag. ¨Als ze maar een betere dochter was dan had ze die krachtige liefde waarover moeder het steeds had, wel kunnen voelen¨.

¨Ik hou van je, het is voor je eigen bestwil¨ zegt moeder te pas en te onpas.
¨Als ik niet zoveel van je zou houden, zou ik me niet zo druk maken of je wel of niet ...¨
¨Natuurlijk hou ik van je, daarom wil ik ook dat je ... ¨
We willen graag geloven dat liefde de drijfveer is achter alles wat moeder doet. Vaak is het geen liefde, maar bezitsdrang, bezorgdheid of ronduit afwijzing die in zinnetjes zoals hierboven tot uitdrukking komt. We kunnen dit niet bewust onder ogen zien, maar diep van binnen voelen we het. Het is onze taak als volwassene om de elementen te ziften uit dat grote pakket dat we van moeder meekregen en dat zij liefde noemde. We moeten nemen wat zij ons gaf en in de werkelijke wereld zoeken naar de aspecten die we niet van haar kregen. We leren al dan niet onze diepste gevoelens van intimiteit bij moeder kennen. Vervolgens herhalen we automatisch dit patroon met ieder ander met wie we een nauwe relatie hebben. Daarom kunnen woordenwisselingen of wrijvingen tussen sommige mensen nooit opgelost worden. Ze reageren niet op dat wat tussen hen gaande is, maar op de oude, nog open wonden en afwijzingen uit het verleden.

We moeten de specifieke bestanddelen van moeders liefde ontrafelen, precies analyseren op welke manieren ze niet van ons hield en hoe wel. Gaf je moeder je een veilige basis, schiep ze een structuur waarin stabiliteit, geborgenheid en verzorging een plaats hadden? Gaf ze je bewondering, het oprechte gevoel dat je op jouw manier heel wat waard was? Gaf ze je warmte en lichamelijke genegenheid, knuffelde en kuste ze je? Kon het haar werkelijk iets schelen wat er met je gebeurde en aanvaardde ze je: mijn dochter, goed of slecht? Dit zijn onderdelen van de ware liefde.
Geen moeder kan 100% scoren op al deze punten. We moeten onze wrok dat ze niet zo ideaal was opgeven zodat we de dingen waarin ze wel goed was kunnen aanvaarden. Het zal ons leven rijker maken.

Tot zover het boek ¨Mijn moeder en ik¨ van Nancy Friday.

Door deze fragmenten zal duidelijk zijn dat er wel wat mis kan gaan in de moeder - dochter relatie. Als het te erg was, kun je niet altijd op eigen houtje duidelijk krijgen wat je in het nu zo belemmert of dwars zit. Artemis biedt vele manieren van begeleiding aan. Uitgebreide informatie daarover kun je op de website vinden.

joy quist
juli 2007